Trong kho tàng dược liệu Việt Nam, có những loài cây không chỉ mang giá trị chữa bệnh mà còn kết tinh ký ức, tri thức dân gian và hành trình bền bỉ của nhiều thế hệ. Sâm Nhất Dương Sinh là một trường hợp tiêu biểu như vậy – từ những cây giống được gieo trồng bằng kinh nghiệm truyền đời đến việc được chứng minh, bảo hộ và khẳng định bằng khoa học hiện đại.
Sinh trong dân gian, từ tháng 2/1979, ông ngoại và cha của Thạc sĩ Phạm Thị Lý (nay là Chủ tịch Liên hiệp hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ và Dược liệu Việt Nam) đã sưu tầm và chăm sóc những cây giống đầu tiên.
Theo ông Nguyễn Việt Anh, Giám đốc Công ty TNHH Sâm Nhất Dương Sinh, trải qua nhiều thập kỷ, Th.s Phạm Thị Lý cùng cộng sự đã dành tâm huyết nghiên cứu, bảo tồn và phát triển loài dược liệu quý này dưới sự cố vấn, hợp tác của nhiều nhà khoa học như: Giáo sư Vũ Hoan, Phó Giáo sư Bùi Thị An, Giáo sư Phạm Thị Trân Châu, PGS Tạ Thu Thủy, TS Trương Hoàng Phương, TS Nguyễn Hữu Thanh, TS Trần Văn Tùng, TS Nguyễn Xuân Cường, TS Nguyễn Thành Chung, T.S Nguyễn Văn Hoà , Ths Huỳnh Thị Hồng Phượng, GS Phan Văn Trường.
Nhất Dương Sinh có tên khoa học là Goniothalamus sp. HTHP – 2020, thuộc chi Goniothalamus, phân bố rải rác trong nhiều khu rừng nhiệt đới ở độ cao 100–500 m so với mực nước biển tại miền bắc nước ta.
Hiện nay, dược thảo quý này đang được bảo tồn nghiêm ngặt tại Khu bảo tồn Nam dược Nhất Dương Sinh (Hà Nội và Thái Nguyên) với vùng lõi khoảng 10 ha, đồng thời được trồng tại Làng bảo tồn dược liệu và trà hoa vàng dưới chân núi Tam Đảo, xã Trung Giã, Hà Nội.
Nhất Dương Sinh chứa nhiều hoạt chất quý như saponin, acid amin, flavonoid, terpenoid, β-sitosterol và đặc biệt là Goniothalmin. Những hợp chất này có tác dụng bồi bổ cơ thể, tăng sức đề kháng, chống lão hóa. Đặc biệt nhóm nghiên cứu dã sở hữu nhãn hiệu độc quyền Nhất Dương Sinh với slogan “Ngọc bảo thuần Việt”.
Toàn bộ vùng trồng được chăm sóc bằng bộ chế phẩm vi sinh VBIO đa năng Việt Hùng nhằm đảm bảo an toàn sinh học với chất lượng cao. Song song với nghiên cứu khoa học, tri thức dân gian được kế thừa qua sản phẩm Nhất Dương Sinh ủ mật ong. Sản phẩm kết hợp bột sâm Nhất Dương Sinh và mật ong rừng tạo nên hương vị sâm đặc trưng và có giá trị bồi bổ sức khoẻ - “Phù chính - khu tà/ Thăng thanh - giáng trọc / Trục ứ sinh tân”! Một số sản phẩm được làm từ sâm Nhất Dương sinh như trà sâm, rượu sâm hạ thổ... ngày càng được người tiêu dùng tín nhiệm và yêu thích.
Đặc biệt, ngay từ năm 2020 , Nhất Dương Sinh đã trở thành loài dược liệu đầu tiên của Việt Nam được giải trình tự toàn vẹn bộ gen lục lạp. Dữ liệu này đã được lưu giữ chính thức tại DDBJ/ENA/GenBank với mã MT966019 - một dấu mốc khoa học quan trọng, khẳng định vị thế của dược liệu Việt trên bản đồ thế giới.
Trong Tết Bính Ngọ 2026, được sự cố vấn của Viện Nghiên cứu Ứng dụng Y học Dân tộc và Dưỡng sinh Việt, Công ty TNHH Sâm Nhất Dương Sinh hợp tác với Công ty Cổ phần Thương mại Verna đã cho ra đời sản phẩm Bánh Tễu, với tiêu chí “Báu vật thiên nhiên kết hợp công nghệ hiện đại”, trong đó sâm Nhất Dương Sinh là sản phẩm chủ lực….