Chiều cao trung bình của người Việt đã cải thiện trong một thập niên nhưng vẫn thuộc nhóm thấp trên thế giới. Các chuyên gia cho rằng dinh dưỡng, vận động và giấc ngủ trong lứa tuổi học đường cần được quan tâm đúng mức, trong đó bữa ăn tại trường phải được thiết kế theo nhu cầu phát triển thể chất của trẻ.
Chiều cao người Việt tăng nhưng vẫn ở nhóm thấp
Ngày 11/8, tại hội thảo “Xây dựng Chương trình Chăm sóc sức khỏe học đường toàn diện”, TS.BS Trương Hồng Sơn, Phó tổng thư ký Tổng Hội Y học Việt Nam, dẫn kết quả Tổng điều tra Dinh dưỡng Quốc gia giai đoạn 2019-2020 do Viện Dinh dưỡng và Cục Thống kê triển khai.
Theo số liệu này, chiều cao trung bình của nam giới Việt Nam đạt 168,1 cm, nữ giới 156,2 cm. So với 10 năm trước, nam thanh niên tăng 3,7 cm, trong khi nữ tăng 2,6 cm.
Mức tăng cho thấy tầm vóc người Việt đã có sự cải thiện trong những năm gần đây. Tuy nhiên, khoảng cách với nhiều quốc gia vẫn còn khá lớn.
Trong khu vực Đông Nam Á, chiều cao người Việt hiện đứng sau Singapore, Malaysia và Thái Lan. Cách đây khoảng 10 năm, Việt Nam thuộc nhóm gần thấp nhất khu vực, chỉ cao hơn Indonesia và Philippines.
Theo bảng thống kê chiều cao trung bình các quốc gia trên thế giới dựa trên nghiên cứu của NCD Risk Factor Collaboration, Việt Nam đứng thứ 153 trong tổng số 201 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Chiều cao trung bình của nam giới trên thế giới hiện khoảng 171 cm, cao hơn nam giới Việt Nam gần 3 cm. Khoảng cách này càng rõ khi so với Hà Lan, nơi nam giới có chiều cao trung bình xấp xỉ 185 cm, hay Nhật Bản và Hàn Quốc, khoảng 173 cm.
“Chiều cao của người Việt Nam có nhiều thay đổi trong những năm vừa qua, tuy nhiên mức tăng còn chậm và vẫn thuộc top thấp của thế giới”, TS.BS Trương Hồng Sơn nói.
Bữa ăn học đường không thể chỉ tính chuyện no và an toàn
Theo TS.BS Trương Hồng Sơn, để thu hẹp khoảng cách về tầm vóc, dinh dưỡng và vận động cho trẻ cần được quan tâm từ sớm.
Tầm vóc chịu tác động của nhiều yếu tố. Di truyền là một phần, trong khi dinh dưỡng, rèn luyện thể chất và giấc ngủ cũng giữ vai trò trong quá trình phát triển của trẻ.
Lứa tuổi học sinh là giai đoạn cơ thể tăng trưởng mạnh, vì vậy cách tổ chức chăm sóc sức khỏe trong trường học có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phát triển thể chất.
Bữa ăn học đường không thể chỉ tính chuyện no và an toàn (Ảnh: VGP)
Tuy nhiên, theo chuyên gia, bữa ăn học đường hiện chủ yếu được nhìn từ góc độ an toàn thực phẩm, tập trung hạn chế nguy cơ ngộ độc. Khi yêu cầu về dinh dưỡng chưa được đặt tương xứng, bữa ăn tại trường dễ trở thành một dạng “bếp ăn tập thể”, với cách xây dựng khẩu phần chưa thực sự dựa trên đặc điểm phát triển của trẻ.
“Bữa ăn học đường cần được thiết kế theo nhu cầu phát triển của trẻ, thay vì chỉ bảo đảm trẻ được ăn đủ và an toàn”, ông Sơn nói.
Điều này đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận đối với bữa ăn trong trường học. Một suất ăn dành cho học sinh không chỉ cần đáp ứng nhu cầu năng lượng trước mắt mà còn phải tính đến protein, vi chất và sự cân đối giữa các nhóm thực phẩm, phù hợp với từng giai đoạn phát triển.
Khẩu phần cần được tính từ năng lượng đến vi chất
GS.TS Nguyễn Quang Dũng, Chủ nhiệm bộ môn Dinh dưỡng, Trường Đại học Y Hà Nội, cho rằng khẩu phần ăn của học sinh cần được tính toán dựa trên nhiều thành phần dinh dưỡng, từ năng lượng, protein, chất béo, carbohydrate đến vitamin và khoáng chất.
Theo ông, thực đơn cần bảo đảm các axit amin thiết yếu, cân đối nguồn đạm động vật và thực vật cùng các nhóm thực phẩm khác. Đây là cơ sở để bữa ăn đáp ứng tốt hơn nhu cầu phát triển thể chất của học sinh.
Một thực đơn đủ về lượng nhưng thiếu cân đối về thành phần dinh dưỡng chưa chắc đáp ứng được nhu cầu của trẻ trong giai đoạn tăng trưởng. Vì vậy, chất lượng bữa ăn học đường cần được nhìn rộng hơn việc cung cấp đủ một suất ăn và kiểm soát an toàn thực phẩm.
Vấn đề dinh dưỡng cũng không thể tách rời vận động. Trẻ em cần được tạo điều kiện duy trì hoạt động thể chất phù hợp với lứa tuổi, thay vì dành phần lớn thời gian trong ngày cho việc học tập và các hoạt động ít vận động.
Cùng với dinh dưỡng và vận động, giấc ngủ cũng là một trong những yếu tố được TS.BS Trương Hồng Sơn đề cập khi nói về phát triển tầm vóc.
Từ góc độ chăm sóc sức khỏe học đường, các yếu tố này cần được đặt trong cùng một chương trình thay vì triển khai riêng lẻ.
Chăm sóc sức khỏe học sinh phải toàn diện hơn
Ông Nguyễn Chính Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Truyền thông và Chăm sóc Sức khỏe Cộng đồng, cho rằng giáo dục dinh dưỡng, vận động thể chất, chăm sóc sức khỏe tinh thần và kỹ năng tự bảo vệ cần được triển khai song song với chương trình học.
Theo ông, chuẩn hóa và nâng cao chất lượng bữa ăn học đường là một trong những nền tảng để xây dựng thế hệ học sinh khỏe mạnh, có tầm vóc tốt hơn trong tương lai.
Nhìn từ những số liệu về chiều cao, sự cải thiện trong 10 năm qua cho thấy các điều kiện dinh dưỡng và chăm sóc trẻ em đã có chuyển biến. Tuy vậy, mức tăng vẫn chưa đủ để đưa tầm vóc người Việt thoát khỏi nhóm thấp trên thế giới.
Khoảng cách này không thể giải quyết chỉ bằng một thay đổi trong thực đơn. Dinh dưỡng phải đi cùng vận động, giấc ngủ, môi trường sống và cách tổ chức chăm sóc sức khỏe trong trường học.
Đặc biệt, trường học là nơi trẻ dành phần lớn thời gian trong ngày. Đây cũng là môi trường thuận lợi để hình thành thói quen ăn uống, vận động và chăm sóc sức khỏe từ sớm.
Khi bữa ăn học đường được xây dựng trên cơ sở nhu cầu phát triển của trẻ, kết hợp với vận động và giáo dục sức khỏe, mục tiêu cải thiện thể chất sẽ không còn dừng ở câu chuyện “ăn đủ”. Đó là quá trình đầu tư cho sức khỏe và tầm vóc của một thế hệ ngay từ những năm tháng học đường.